Chung tay chấm dứt bạo lực với phụ nữ và trẻ em gái

VICTIM-BLAMING - THỨ VĂN HOÁ XUYÊN LỤC ĐỊA

Đợt vừa rồi, bộ phim Kim Ji-Young 1982 (chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Cho Nam Joo) được CGV đưa về chiếu tại Việt Nam. Mình háo hức xếp lịch và mua vé đi xem, bởi những câu chuyện về tính nữ quyền của cuốn tiểu thuyết gây chao đảo tại đất nước Hàn Quốc được truyền thông đưa tin. Nhưng điều tác động đến mình mạnh mẽ không chỉ dừng lại ở mối quan hệ đến nữ quyền hay cuộc chiến bình đẳng giới kéo dài.

Trong bộ phim kéo dài 2 tiếng rưỡi, có đoạn hồi tưởng của nhân vật nữ chính về thời đi học của mình. Trên chuyến xe buýt đi học về, vẫn mặc nguyên đồng phục của trường, cô bị một cậu bạn nam đứng ngay đằng sau giở trò quấy rối. Cô bé run bần bật đầy sợ hãi không dám lên tiếng, không dám phản kháng, chỉ có thể ra dấu cho người phụ nữ ngồi trước mặt cho mượn điện thoại để nhắn tin kêu cứu bố. Khi chuyến xe đến điểm dừng, cô nhanh chóng chạy xuống, đầy sợ hãi ngóng đợi bố. Ở bên cô con gái đang sợ hãi, nhưng thay vì an ủi, bố cô bé đã nói mấy câu, đại khái như thế này:
“Sau này ra đường đừng mặc váy ngắn như thế này nữa. Cũng đừng mỉm cười với ai.”
“Hòn đá lăn đến chỗ con mà con không tránh, đó là lỗi của con.”
Cảnh phim đó, những câu thoại đó, kì thực không mới. Nhưng chúng như đánh thẳng vào tâm trí mình lúc đó: rằng victim-blaming là một thứ văn hoá xấu xí không có giới hạn, không có ngoại lệ. Nó hiện diện ở mọi quốc gia, vượt xuyên qua các lục địa. Biên giới hay nền văn hoá riêng biệt của mỗi quốc gia chẳng có ý nghĩa gì với nó cả.
------------------
AI CHO VICTIM-BLAMING SỨC MẠNH LỚN NHƯ THẾ?
 
Là chính con người chúng ta chứ ai.
Giống như công việc xây dựng một ngôi nhà, mỗi một người thợ, mỗi một viên gạch, ngày qua ngày cứ tuần tự, sau một thời gian, ngôi nhà sẽ được hoàn thiện, cao lớn. Victim-blaming cũng như vậy, không có người xây, không có người cổ xuý, thì nó sẽ chẳng đi xa được như thế.
Theo thông tin của tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam: “Theo một khảo sát thực hiện năm 2014, 87% nữ giới được khảo sát tại Hà Nội và TP.HCM xác nhận họ đã bị QRTD tại nơi công cộng; 67% người qua đường không có phản ứng gì để giúp đỡ. Hay như báo cáo “Phía sau ngôn từ” thực hiện bởi Viện iSEE, dựa trên gần 4,000 lời chứng ẩn danh kênh Facebook S.O.S - Share Our Stories, cũng đã chỉ ra những con số cũng hết sức báo động.
1. Về hành động của nạn nhân:
- Hơn một nửa (58,4%) nạn nhân chia sẻ họ không làm gì và giữ kín việc họ bị bạo lực giới
- Chỉ có 0,6% thủ phạm bị xử lý hình sự
2. Hậu quả của vụ việc:
- 90,4% nạn nhân cho biết họ cảm thấy lo lắng, sợ hãi, trầm cảm và tự ti sau khi bị bạo hành.
- 68,5% các nạn nhân chia sẻ họ bị ám ảnh và thường xuyên nghĩ về các vụ quấy rối tình dục, hiếp dâm và cưỡng dâm mà họ đã trải qua.
3. Về hành vi tự đổ lỗi:
- Khoảng 31,5% nạn nhân trực tiếp đổ lỗi cho mình như nguyên nhân gây ra hành vi bạo lực giới.
- 68,5% nạn nhân không trực tiếp đổ lỗi cho bản thân mình nhưng hầu hết các nạn nhân đều đề cập những hình thức đổ lỗi gián tiếp hoặc “vô thức”. Nhiều nạn nhân sử dụng những từ ngữ mang tính “bao biện” chứng minh mình không có lỗi như “mình không nghĩ mình là đứa ăn mặc đến nỗi hở cái này, khoe cái kia”, “mình không xinh đẹp. Bình thường tới mức tầm thường mà vẫn bị”, “hồi đó mình mập và xấu lắm, ngực cũng lép nhưng vẫn trở thành mục tiêu”, hay “hôm đó mình tuyệt đối không ăn mặc hở hang gì hết”, “mình là con trai mà còn bị”.
Cứ mỗi khi một vụ việc xâm hại, quấy rối và tấn công tình dục xảy ra, bên cạnh những lời chia sẻ, động viên, thương cảm dành cho nạn nhân; cũng có không ít những lời trách móc, nghi ngờ, hoặc là giảm nhẹ tính chất nghiêm trọng của sự việc, nghi ngờ động cơ của nạn nhân hoặc là gán cho sự việc, thậm chí là cho thủ phạm một lí do, một lời bào chữa. Trong cuộc sống bình thường, khi chúng ta gặp phải một chuyện gì đó buồn bã, chúng ta sẽ có nhu cầu chia sẻ với ai đó mình tin tưởng, yêu quý. Nhưng nếu sau khi chia sẻ, chúng ta lại nhận về những lời nói lạnh lùng, không khác nào hắt gáo nước lạnh vào mặt, bạn sẽ cảm thấy thế nào? Với những nạn nhân của nạn xâm hại, quấy rối tình dục - đó không còn chỉ là những nỗi buồn tình cảm hay mưu sinh của cuộc sống. Vấn đề đã lớn hơn rất nhiều, vượt ngoài tầm kiểm soát của chính họ. Ấy vậy vẫn bị đổ lỗi, vì sao chứ?
-----------
 
Đương nhiên là Có!
Nói một cách đơn giản. Để chấm dứt việc đổ lỗi cho nạn nhân, đó là đừng đổ lỗi nữa.
Nhưng thực hiện được điều đó, thì lại không đơn giản chút nào. Có bao nhiêu bạn đang đọc đến đây và ngẫm nghĩ lại các cuộc đấu khẩu trên mạng, ngoài đời thật mỗi khi có một sự việc xâm hại được đưa ra ánh sáng, hai luồng ý kiến lại va chạm dữ dội vào nhau? Ranh giới nào là ranh giới lành mạnh cho việc khuyên nhủ thiện chí với việc tấn công, ném đá, miệt thị cá nhân? Giữa hàng chục, hàng trăm lời bình luận, chúng ta dừng lại ở đâu để tiếp nhận sự việc với một cái đầu tỉnh táo, dành cho người gặp nạn một đôi tai lắng nghe với sự tôn trọng và một trái tim thấu hiểu, cảm thông?
 
Nguồn: SOS (Chiến dịch “YOU CAN TALK TO ME” - S.O.S - Share Our Stories Viện iSEE - Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường cùng Tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam)